واگذارى امارت‌هاى كوچك و بزرگ پديد آمدند . 1 . خلافت عبّاسى از سال 132 هجرى كه حكومت بنى اميّه به دست هواداران بنى عبّاس سرنگون شد ، افراد اين خاندان بر مسند قدرت قرار داشتند . دوران حكومت هارون الرشيد ( 170 - 192 ق ) و فرزندش مأمون ( 198 - 218 ق ) را عصر طلايى فرمان‌روايى عبّاسيان مىدانند كه در آن ، قدرت اين خاندان در نهايت عظمت خود بود و تقريباً بر كلّ جهان اسلام ، سيطره داشت و در نتيجه موجبات برقرارى روابط سياسى دوستانه با برخى دولت‌هاى اروپايى فراهم گرديد . البتّه مأمون ، بيشتر به جهت توجّهش به دانش‌هاى متداول ( دينى و غير دينى ) و تلاش در گسترش آنها ، شهرت يافته است . امّا جانشينان اين دو ، توانمندى كافى و لازم براى تداوم و ادامهء اين وضعيت را نداشتند ، به طورى كه به تدريج از قدرت خلفاى عبّاسى كاسته شد و نفوذ درباريان و فرماندهان سپاه فزونى يافت و دولت‌هاى خودمختار ، از گوشه و كنار سرزمين‌هاى اسلامى سر بر آوردند . در حقيقت ، زمينه‌هاى اين اتّفاق ، از زمان خلافت معتصم ( 218 - / 227 ق ) پديد آمد . او به سبب عدم اعتماد به درباريان و فرماندهان سپاه زمان برادرش ( مأمون ) كه به طور عمده ، ايرانى يا عرب بودند ، از عناصر ترك‌نژاد كمك گرفت كه به عنوان اسراى جنگى و برده به دربار راه يافته بودند و در سپاهيگرى به كار گماشته شده بودند . « 1 » اعتماد بيش از حدّ او و جانشينانش به اينان ، سبب شد كه برخى از اين سپاهيان ترك‌نژاد با نشان دادن لياقت و شايستگىهاى خود ، به مقامات بالاى لشكرى و حتّى دولتى راه يابند . تركان دربارى ، اگر چه وفادارى خود را به عبّاسيان ثابت كرده بودند ، ولى نفوذ و قدرت فراوان ، آنان را نيز به سركشى كشانيد ، به طورى كه در اقداماتى برنامه‌ريزى شده ، به قتل و زندانى كردن خلفاى عبّاسى و در

--> ( 1 ) . ر . ك : تاريخ اليعقوبى : ج 4 ص 471 و تاريخ الطبرى : ج 8 ص 667 و دولت عبّاسيان ، طقّوش : ص 172 .